چهارمین همایش طرح باران رحمت ویژه همکاران مجتمع فرهنگی آموزشی پیام غدیر

خلاصه :

همان‌طور که در گزارش قبل درزمینۀ طرح مطالعاتی باران رحمت ویژه همکاران آموزشی و تربیتی مؤسسه پیام غدیر شرح داده شد و گزارشی از کلاس‌های تابستان گذشته ارائه شد، بخشی از این طرح مربوط به ارائه مقاله با موضوعات آموزشی و تربیتی توسط همکاران هست که 15 امتیاز از 100 امتیاز طرح را شامل می‌شود.

مهلت ارسال مقالات توسط همکاران از اوایل آبان‌ماه تا پایان دی‌ماه هست؛ پس‌ازاینکه مقالات ارسال شد توسط مدیران محترم هر مقطع مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و از هر مقطع یک مقاله به‌عنوان مقاله برتر به مرکز آموزش خانواده و مربیان مؤسسه معرفی می‌شود.

سپس این همکاران در همایش عمومی مؤسسه که هرسال در اسفندماه برگزار می‌شود و کلیه همکاران مؤسسه در چهار مقطع شرکت دارند. مقالاتشان را در مدت‌زمان 30 دقیقه ارائه می‌دهند. در همایش اسفندماه 1396 همکاران سید رضا میر معینی از مقطع دبستان دورۀ اول و رضا صادقی از دبستان دورۀ دوم و محمدتقی فراهانی از دبیرستان دورۀ اول و حمید اردویی از دبیرستان دورۀ دوم مقالاتشان را ارائه نمودند که خلاصه‌ای از این مقالات در این گزارش تقدیم می‌شود.

البته لازم به ذکر است کلیه مقالات توسط همکاران مورد ارزیابی قرارگرفته و امتیاز داده می‌شود.

ضمناً در همایش اسفند 1396 از استاد ارجمند حجت‌الاسلام‌والمسلمین مسعود نادری نیز دعوت به‌عمل‌آمده و درزمینۀ اهمیت مطالعه و ارتقای دانش و آگاهی به‌ویژه همکاران فرهنگی و کسانی که در عرصه مقدس تعلیم و تربیت فعالیت دارند مباحثی مطرح نمودند.

نقش حیاء در تربیت فرزندان، مؤلف آقای میرمعینی، دبیر دبستان یک پیام غدیر

پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «فرزند خود را به سه ویژگی تربیت کنید؛ دوست داشتن پیامبران، دوست داشتن اهل‌بیت علیهم‌السلام و خواندن قرآن». در حدیثی داریم: «شرم و حیا نشانۀ ایمان است و جای ایمان در بهشت است».

در بررسی اینترنت و کتاب‌ها به بیش از 40 الی 50 حدیث درباره حیا برخوردم که چند تا از آن‌ها را برای شما بازگو می‌کنم. می‌فرماید: «اسلام برهنه و عریان است و شرم و حیا پوشاک آن است». «کسی که جامۀ حیا به تن کرد عیب‌های او از دید مردم پوشیده می‌ماند». «هر دین و آیینی خلق‌وخویی دارد خوی دین اسلام حجب و حیا است».

واژۀ حیا با کلماتی چون شرم و آزرم در فارسی معنا شده است. معنای دیگری چون توبه و حشمت نیز برای آن ذکرشده است. حجب و حیا را خجالتی که شخص از نقص و عدم کمال خود دارد تعریف کرده‌اند. امام صادق(ع) فرمودند: «حیا، نوری است که ذات و جوهر آن صدر ایمان است»؛ درواقع حیا یک حالت بازدارندگی و خویشتن‌داری در برابر هر چیزی است که با توحید و معرفت ناسازگاری دارد. پیامبر اسلام(ص) مراتب حیا را پنج مورد ذکر کرده‌اند. پایین‌ترین مرتبۀ حیا، حیا از گناه است و برای تودۀ مردم حیا مانع گناه می‌شود. مرتبۀ دوم حیا تقصیر است. شخص از اینکه اشتباهی مرتکب بشود و مجبور بشود عذرخواهی کند حیا می‌کند. حیای مرتبۀ بعدی کرامت است؛ یعنی شخص آن‌قدر بزرگوار است که از لغزش حیا می‌کند. حیای بعدی محبت است؛ یعنی علاقه شخص به خدا مانع از انجام گناه می‌شود. حیای هیبت هم فرموده‌اند؛ یعنی اینکه درک عظمت خدا اجازه نمی‌دهد شخص گناه کند.

نوع نگاه افراد می‌تواند میزان حیا و میزان معرفت آن‌ها را سنجیده؛ چراکه حیای چشم ناشی از عقل و معرفت است. ما می‌توانیم به دانش‌آموزان حیای چشم را بیاموزیم. مسئلۀ نگاه به نامحرم و شرایط آن را بیان کنیم. مطلب بعدی حیا در گفتار است. نوع گویش و کلماتی که انتخاب می‌کنیم میزان حیای گفتار ما را نشان می‌دهد. ما باید به دانش‌آموزان عدم ناسزا گفتن و سنجیده صحبت کردن را بیاموزیم و بچه‌ها با گفتارشان شخص بی‌حیا را دعوت به حیا بکنند. مورد بعدی حیا در شنیدار است. دانش‌آموز باید بیاموزد درجایی که حیا در گفتار رعایت نمی‌شود چه عکس‌العملی نشان دهد. بتواند در جمع این‌چنینی اثربخش باشد و مانع زدن هر حرفی بشود. رعایت حیا در گفتار و شنیدار می‌تواند بسیاری از مشکلات ما را حل کند. جلوۀ دیگر حیا، حیا در گفتار و کردار است. در تاریخ هست که معاویه لم‌داده بود و امام حسن(ع) وارد شد. معاویه از امام پرسید: «تعجب نکردی که عایشه زیر بار خلافت من نرفت»؟ امام حسن(ع) فرمودند: «من تعجب کردم که وارد شدم و تو هنوز لم‌داده‌ای». سخن امام باعث شد معاویه خود را جمع‌وجور کند.

جلوۀ دیگر حیا، حیا در خوابیدن است. انسان باید حتماً رواندازی بر خود بیندازد. بستر کودکان از سن 6 سالگی جدا شود. فرزند بیاموزد که برای ورود به اتاق پدر و مادر اجازه بگیرد. بچه‌ها تا خسته نشدند به رختخواب نروند.

حیای بعدی حیا در پوشش است! امام صادق(ع) یکی از علل رسیدن جناب لقمان به این درجه را حیا در پوشش ذکر کرده‌اند.

نکتۀ بعدی، در حمام کردن کودکانمان حیا را رعایت کنیم. دختربچه با مادر و پسربچه با پدر و با پوشش مناسب حمام کنند.

مورد بعدی، حیا در فضای مجازی است. ابزاری که در اختیار بچه‌ها قرار می‌دهیم قابل‌کنترل باشد. با سن آن‌ها تناسب داشته باشد.

در آیۀ 30 سورۀ نور می‌خوانیم؛ «به مردان مؤمن بگو چشمان خود را ازآنچه حرام است مانند دیدن زنان نامحرم و عورت دیگران ببندند و شرمگاه خود را حفظ کنند این برای آنان پاکیزه‌تر است. قطعاً خدا به کارهایی که انجام می‌دهید آگاه است».

مسئلۀ حیا آن‌قدر اهمیت دارد که بخش عمده‌ای از سورۀ مبارکۀ نور به آن اختصاص‌یافته است.

ای دوست من همیشه با حُرمت باش قائل به حیا و عفت و عصمت باش

مزاج متعادل انسان متعادل، مؤلف آقای فراهانی، مشاور پایه نهم دبیرستان

پیامبر اکرم صلی‌ا... علیه و آله و سلم فرمودند: «العلم علمان: علم الابدان و علم الادیان» [1] بااینکه نکات زیادی از این روایت برداشت می‌شود؛ اما بی‌شک یکی از نکات مهم دقت به مرکب روح است. همان‌که بدون او سیر الی ا... رخ نمی‌دهد؛ لذا حفظ بدن در حال تعادل بسیار مهم است.

علی(ع) به یکی از علمای یهود فرمود: «هر کس طباع او معقول باشد مزاج او صافی گردد؛ و هر کس مزاجش صافی باشد اثر نفس در وی قوی گردد و هر کس اثر نفس در او قوی گردد به‌سوی آنچه ارتقایش دهد بالا رود و هر که به‌سوی آنچه ارتقایش دهد بالا رود به اخلاق نفسانی متخلق شود و هر کس چنین شود موجودی انسانی شود نه حیوانی و به باب ملکی درآید و چیزی او را از این حالت برنگرداند».

دقیقاً به همین دلیل است که علمای اخلاق در ابتدا سعی در معتدل کردن مزاج متعلمان می‌نمودند و بعد به مراحل دیگر می‌پرداختند؛ بنابراین باید هم برای خودمان و هم برای فرزندانمان دقت داشته باشیم که سلامت مزاج جزو واجبات است! و بدانیم خیلی از مشکلات اخلاقی ناشی از متعادل نبودن مزاج است؛ به‌عنوان‌مثال کسی که مزاج صفرایی دارد زود عصبانی می‌شود و عجول است یا انسان بلغمی‌مزاج پرخواب و تنبل و ...

دقت در این نکات یکی از پیش‌نیازهای ورود و حرکت در صراط مستقیم است؛ که ما هرروز در نماز از خداوند متعال طلب می‌کنیم.

در تمام دوران کسانی می‌توانستند مردم را هدایت کنند که مزاج سالمی داشتند. وقتی خون آیت‌ا... بروجردی رحمت‌ا... علیه را آزمایش کردند دکترها گفتند کمتر کسی است که خونش این مقدار سالم و متعادل باشد. ایشان در سن 90 سالگی شاید در شبانه‌روز 4 ساعت می‌خوابید و به درس و مطالعه می‌پرداخت. علتش هم این بود که مزاجی سالم و معتدل داشت.

علامه کرباسچیان از قول مرحوم دکتر کوثری می‌فرمود: «چون عمدۀ تکالیف عبادی مانند نماز، روزه، حج، با بدن انجام می‌شود باید بگوییم حفظ بدن اول واجبات است نه ازجملۀ واجبات»! به این جملۀ حکیمانه بی‌اعتنایی نکنید. اگر سلامت بدن را حفظ نکنیم و هزارها نفر که اگر مزاج سالم داشتیم از آن‌ها دستگیری می‌کردیم آلوده به گناه می‌شوند و گناه آنان در نامۀ عمل ما ثبت خواهد شد. اگر الآن وضع مزاج خودت را درست نکنی و بعد به علت ضعف و بیماری نتوانی انسان‌هایی را نجات بدهی، فردای قیامت در پیشگاه خدای متعال عذری نداری.

«طوبی لمن کان قوله سداداً و قواه شداداً؛ خوش به حال کسی که گفتارش استوار و نیروی بدنی‌اش محکم است»؛ این مطلب باید در این دنیا پیاده شود نه در قبر. «العقل سلیم فی جسم السلیم؛ عقل سالم در بدن سالم است»؛ چه‌بسا! مشکلاتی را با داشتن فکر سالم که نتیجۀ مزاج سالم است رفع کنید. هوش بچه‌ها با سلامت بدن آن‌ها رابطۀ مستقیم دارد. کودک بیمار حالت اشخاص کم‌عقل را دارد؛ بنابراین غذاهای نامناسب که ایجاد امراض داخلی می‌کند به فرزندان ندهید؛ «قوّ علی خدمتک جوارحی واشدد علی العزیمه جوانحی».

نقش حیاء در تربیت فرزندان، مؤلف آقای صادقی، سرپرست پایه پنجم دبستان

مقدمه‌ای بر موضوع

«تربیت دینی»

تربیت، فرآیندی تدریجی است که با فراهم شدن عوامل و رفع موانع حاصل خواهد شد.

عوامل تربیت:

1. وراثت

2. محیط (خانواده، آموزشی، رفاقتی، اشتغال و رسانه)

موانع:

1. از ناحیه مُتربّی:

الف- نگرشی: (شرک، استغنای کاذب و ...)

ب- گرایشی: (حبِ دنیا، هوای نفس، تکبّر، غرور و ...)

ج- توانشی: (گناه، تقلید غلط، ضعف اراده، نطفه و لقمۀ حرام و ...)

2. از ناحیه مربّی:

الف- گفتاری: (کلام نامناسب و غیر مقتضی، کلام بدون عمل، کلام غیر عالمانه و ...)

ب- رفتاری: (عمل خلاف ادّعا، رفتار ریاکارانه، نیّت غیر الهی و ...)

3. از ناحیه جامعه و حکومت: (شرک عمومی، انحراف عمومی، حکومت ظالم، سستی خانواده‌ها، فقر ذلت آور، رفاه غفلت آور و ...)

مقدمه‌ای بر موضوع «آموزه‌های دینی»

آموزه‌های دینی باید برای مقاطع مختلف تحصیلی مناسب‌سازی شده و ضمن تدریس جذاب به تثبیت آن پرداخته شود.

آموزه‌های دینی عبارت‌اند از:

1. عقلی: همان اصول دین است که نیاز به «شناخت عقلی» دارد و با نصیحت و تقلید قابل دریافت نیست.

2. عملی: همان فروع دین است که نیاز به «تقلید» دارد و برای افراد غیر مجتهد از راه عقل و نصیحت کاربردی ندارد.

3. روانی: همان اخلاق و آداب است که در ورطۀ نظری با «تلمّذ» حاصل می‌شود و در ورطۀ عملی با تبعیت از «استاد اخلاق» قابل دریافت خواهد بود.

مقدمه‌ای بر موضوع «حـیــا»

در لغت: 1- گرفتن نفس از عملی زشت که مورد مذمّت دیگران است. [2]

2- گرفتن نفس از عملی زشت به خاطر زشتی خود عمل. [3]

- فرق حیاء با خجالت: خجالت بعد از عملی است و حیا قبل از ارتکاب عمل است.

- فرق حیاء با عفاف: حیای فطری ملکه راسخ است ولی عفاف حالتی از ثمرات حیاست و حجاب بیرون آن است. حیا زایل نمی‌شود ولی عفاف می‌شود.

در تربیت اسلامی فهرست مراتب حیا ازاین‌قرار است:

از جهت ناظر: خدا، فرشتگان، حجج الهی، خود انسان، مردم؛

از جهت قُبح فعلی: شناخت خدا، خود، آثار دنیوی و اخروی گناه؛

در حدیث مشهور نبوی: گناه، تقصیر، کرامت، محبت، هیبت.

«حیا» در قرآن:

1- حیا فطری است.

در داستان آدم و حوا به‌طور غیرمستقیم به فطری بودن حیا، اشاره‌شده است:

«... تا لباسشان زایل شد، بلافاصله از برگ درختان برای پوشاندن خود ...»

با توجه به شرایط آن دو بزرگوار، به نظر اقدام به پوشاندن خود با گیاهان آن‌هم «بلافاصله» از روی ملکه حیا بوده است.

2- ضرورت حیا:

در داستان حضرت موسی و مواجهه با دختران حضرت شعیب، نحوۀ عملکرد این دختران عفیف و نوع راه رفتن (علی استحیاء) و گفت‌وگوی آن‌ها حکایت از تبلور ملکۀ حیا است.

حیا در روایات:

1- حیا، قرین ایمان است. [4]

2- حیا، شرط دین‌داری است؛ «لادینَ لِمَن لاحَیاءَ لَه». [5]

سرفصل شاخص‌های تربیت بر اساس حیا:

1. مراقبت از حفظ حریم‌ها؛

2. عظمت بخشی به حیا؛

3. تقویت کرامت و عزت‌نفس دانش‌آموزان (حیا کرامت)؛

4. تقویت ایمان و معنویت (حیا هیبت)؛

5. تقویت عشق و محبت خدا و اهل‌بیت (حیا محبت)؛

انتظارات در شاخصه حیا:

6. نگرشی: شناخت حسن و قُبح اعمال:

الف- آموزش آداب و اخلاق نظری؛

ب- آموزش عملی (علم عملی).

7. گرایشی: کراهت از زشتی و پرده‌دری

8. توانشی:

الف - تقوی (خویشتن‌داری ازآنچه نفس می‌خواهد و خدا بدان راضی نیست)

ب - مراقبت:

1- فردی: نماز، بهداشت جسمی و معنوی، مسئولیت‌پذیری؛

2- خانوادگی: هم‌افزایی علمی، عاطفی و معنوی در خانواده؛

3- جامعه: تعامل بالابرنده و معاشرت با صالحان.

ما باید در سیستم آموزشی خودمان جوری عمل کنیم که بچه‌ها حسن و قبح حیا را بفهمند و درک کنند. شناخت نظری موردنظر نیست باید عملاً به شناخت برسند. در گرایش بچه‌ها باید به نقطه‌ای برسند که واقعاً از کار بد بدشان بیاید. حیا با خجالت تفاوت واضحی دارد. حیا قبل از ارتکاب است. دفتر روز نگار خیلی می‌تواند کمک کند وقتی دانش‌آموزی تکلیف نمی‌نویسد ما باید توجه کنیم اصلاً این ننوشتن تکلیف را بد می‌داند یا خیر. در بحث مهارت کنترل کنجکاوی به بچه‌های دبستان می‌گویم وقتی می‌خواهی واژه‌ای را جست‌وجو کنی بدان که امام زمان(عج) تو را می‌بیند.

بچه‌های دبستانی زود ارتباط می‌گیرند و چون لطیف هستند اثر می‌گذارد. همین گفتن در دبیرستان باید متفاوت باشد تا اثر بگذارد باید بیشتر از جنبۀ عقلانی بحث کرد. اگر انسان در درونش از منکر بدش نیاید و برود نهی از منکر بکند شعبه‌ای از نفاق است. در ذیل توانشی باید تقوا و مراقبت کرد. تقوا فضیلت گمشده‌ای است که در محافل علمی خجالت می‌کشیم مطرح کنیم. نماز در زندگی فردی دبستانی‌ها واقعاً کارکرد مراقبتی دارد. ما بچه‌ها را ملزم کردیم نماز می‌خوانند ثبت کنند حواشی آن را هم کنترل کردیم. بهداشت فردی، نماز و اینکه وظیفۀ شما درس خواندن است را پیگیری کردیم. در زندگی خانوادگی ما تلاش کردیم این اتفاق پیش نیاید که بچه‌ای تلویزیون ببیند و مادرش در حال ظرف شستن باشد. بچه‌ها از این وضعیت حیا کنند.

پیکتوگرام‌ها در نظام رده‌بندی بازی‌های رایانه‌ای، مؤلف آقای اردویی، مدرس سواد رسانه‌ای دبیرستان

یکی از فعالیت‌هایی که از ابتدای سال 1395 توسط نظام ESRA جهت افزایش آگاهی خانواده‌ها در حوزه بازی‌های ویدئویی انجام می‌گیرد، مشخص کردن شدت اثربخشی محتواهای آسیب‌رسان بازی‌ها بر روی مخاطبان خود از طریق امتیازدهی به هر یک از محتواهاست که به‌وسیله درج پیکتوگرام‌های محتوایی بر روی بسته‌بندی بازی‌ها به اطلاع خانواده‌ها
می‌رسد و آن‌ها می‌توانند در هنگام خرید بازی با دقت به این پیکتوگرام‌ها از شدت اثربخشی هر یک از محتواهای آسیب‌رسان آن بازی مطلع شوند.

پیکتوگرام دخانیات: میزان شدت اثربخشی بازی بر روی مخاطبان را درزمینۀ دخانیات و مواد مخدر مشخص می‌کند. ازجمله صحنه‌های بازی که باعث افزایش امتیاز این پیکتوگرام می‌شود می‌توان به وجود دخانیات و مواد مخدر، میزان تکرار وجود یا استفاده از دخانیات و ... اشاره کرد. نکته حائز اهمیتی که خانواده‌ها در مورد این پیکتوگرام باید به آن دقت داشته باشند این است که با توجه به همزادپنداری بازیکن با کاراکتر اصلی بازی، استفاده کاراکتر اصلی از دخانیات باعث افزایش بیشتر امتیاز این پیکتوگرام نسبت به استفاده کاراکترهای غیر اصلی بازی می‌شود.

پیکتوگرام مهارت بازی: میزان مهارت موردنیاز برای انجام بازی را مشخص می‌کند و مخاطبان با توجه به امتیازی که برای این پیکتوگرام در نظر گرفته‌شده است به میزان سختی انجام بازی پی می‌برند؛ به‌طور مثال امکان دارد یک بازی رده 3+ (مناسب برای همه سنین) دریافت کرده باشد؛ یعنی فاقد محتوای آسیب‌رسان باشد، ولی سبک بازی به‌گونه‌ای باشد که انجام بازی نیاز به مهارت بالا داشته باشد و مناسب بازیکنان مبتدی نباشد. خانواده‌ها از طریق این پیکتوگرام می‌توانند بازی‌های مناسب‌تری را برای فرزندان کودک و خردسال خود تهیه کنند.

پیکتوگرام ترس: میزان شدت ترس را در هر یک از بازی‌ها مشخص می‌کند. محدودیت دید و تاریکی، محیط‌ها و فضاهای خرابه، صداهای محیط با منبع نامشخص، مواجهه با انواع هیولاها، اتفاقات ناگهانی و ... ازجمله معیارهایی هستند که میزان شدت اثربخشی عناصر ترس را بر روی بازیکنان مشخص می‌کنند. تکرار و تنوع درصحنه‌های ترسناک بازی باعث بیشتر شدن امتیاز این پیکتوگرام می‌شود. خانواده‌هایی که فرزندان آن‌ها دچار استرس و اضطراب‌های پایدار هستند، می‌توانند با توجه بیشتر به پیکتوگرام ترس، بازی مناسب‌تری را برای فرزندان خود انتخاب کنند.

پیکتوگرام خشونت: میزان شدت خشونت در هر یک از بازی‌ها را مشخص می‌کند و هر چه امتیاز آن بیشتر باشد، نشان‌دهنده آن است که شدت اثربخشی صحنه‌های خشونت‌آمیز بازی بر روی بازیکنان بیشتر است. ازجمله معیارهایی که در بیشتر شدن امتیاز این پیکتوگرام می‌توان نام برد، عبارت‌اند از تکرار و تنوع صحنه‌های خشونت‌آمیز و قساوت‌آمیز، میزان پاشیده شدن و حجم خون موجود در بازی، استفاده از سلاح‌های سرد و گرم متنوع، دعوا و درگیری‌های نفربه‌نفر و ... .

پیکتوگرام ناهنجاری‌های اجتماعی: میزان شدت ناهنجاری‌های اجتماعی هر یک از بازی‌ها را مشخص می‌کند. ازجمله معیارهایی که امتیاز این پیکتوگرام را افزایش می‌دهند می‌توان به نوع و میزان تکرار کلمات ناشایست در بازی اشاره کرد، موسیقی‌های ناهنجار و رفتار خارج از عرف نیز در بالا رفتن امتیاز ناهنجاری‌های اجتماعی مؤثر هستند. درصورتی‌که کلمات ناشایست و رفتار خارج از عرف از سوی کاراکتر اصلی بازی صورت پذیرد، شدت اثربخشی بر روی بازیکن به دلیل همزادپنداری او با کاراکتر اصلی، بیشتر خواهد بود.

پیکتوگرام یأس و ناامیدی: میزان انتقال حس یأس و ناامیدی هر یک از بازی‌ها بر روی بازیکنان را نمایش می‌دهد. پوچی و بی‌هدف بودن داستان بازی، اتفاقات ناامیدکننده مرتبط با قهرمان‌بازی و کارهایی که در بازی باعث عذاب وجدان در بازیکن شود ازجمله معیارهایی هستند که حس یأس و ناامیدی را به بازیکن منتقل می‌کنند و با توجه به‌شدت این معیارها، امتیاز این پیکتوگرام نیز افزایش یا کاهش می‌یابد.

دانستن نکات زیر در خصوص امتیازهایی که به هر یک از پیکتوگرام های محتوایی اختصاص می‌یابد حائز اهمیت است:

امتیاز صفر: درصورتی‌که هر یک از پیکتوگرام‌های محتوایی امتیاز صفر دریافت کنند؛ بدین معنی هست که آن محتوا اصلاً در بازی وجود ندارد.

امتیاز یک: درصورتی‌که هر یک از پیکتوگرام‌های محتوایی امتیاز یک دریافت کنند؛ بدین معنی هست که شدت اثربخشی آن محتوا بر روی بازیکن بسیار ضعیف هست.

امتیاز دو: درصورتی‌که هر یک از پیکتوگرام‌های محتوایی امتیاز دو دریافت کنند؛ بدین معنی هست که شدت اثربخشی آن محتوا بر روی بازیکن محدود و کم هست.

امتیاز سه: درصورتی‌که هر یک از پیکتوگرام‌های محتوایی امتیاز سه دریافت کنند؛ بدین معنی هست که آن محتوا در بازی دیده می‌شود، پنهان نیست و در ذهن بازیکن اثربخش هست.

امتیاز چهار: درصورتی‌که هر یک از پیکتوگرام‌های محتوایی امتیاز چهار دریافت کنند؛ بدین معنی هست که آن محتوا در بازی زیاد دیده می‌شود ولی زیاد دیده شدن باعث ایجاد حس اغراق در بازی نمی‌شود و به نظر واقعی می‌رسد.

امتیاز پنج: درصورتی‌که هر یک از پیکتوگرام‌های محتوایی امتیاز پنج دریافت کنند؛ بدین معنی هست که آن محتوا به‌صورت اغراق‌آمیز در بازی وجود دارد و اثربخشی زیادی بر روی بازیکن دارد.

پی‌نوشت‌ها:

[1] . (معدن الجواهر)

[2] . (اغلب نحویّون)

[3] . (راغب اصفهانی)

[4] . (اصول کافی، ج 2 ص 106)

[5] . (اصول کافی، ج 4 ص 322)