مقالات
سلسله مباحث راهکارهای تربیت انقلابی
دانشآموز انقلابی، مدرسۀ انقلابی
محدثه خیراندیش، کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی
خلاصه :
تربیت انقلابی مبتنی بر اکتفا نکردن به حداقلها و تلاش مضاعف تمام نهادهای تربیتی برای پرورش نیروهای متعهد و انقلابی استمفهوم تربیت انقلابی
تربیت اسلامی نوع ویژهای از تربیت است که میان نیازها و خواستههای انسان در زندگی دنیایی مثل به دست آوردن روزی و کسب علم و نیازهای آخرتی مثل توکل بر خدا و انجام تکالیف تعادل برقرار میکند و تمام نیازهای اساسی مادی و معنوی فرد را تأمین میکند. نتیجه تربیت اسلامی، تعهد و پایبندی به آموزههای مکتب اسلام است بهگونهای که افراد به وضع موجود و عدم اجرای دستورهای اسلامی راضی نیستند و به دنبال آرمانگرایی، تحول و رسیدن به وضعیت مطلوب هستند. تربیت انقلابی به معنای همین آرمانگرایی و تحولخواهی است و یکی از مهمترین و ضروریترین اقسام تربیت بهخصوص برای نسل جدید جامعۀ انقلابی ایران اسلامی است. تربیت انقلابی مبتنی بر اکتفا نکردن به حداقلها و تلاش مضاعف تمام نهادهای تربیتی برای پرورش نیروهای متعهد و انقلابی است. تربیت انقلابی یعنی تربیت نسلی که هم آشنا با دستاوردهای انقلاب و آرمانهای امام و رهبری و هم حافظ آن است؛ نسلی که خودباور و خودکفا و غیر وابسته به قدرتهای مادی شرق و غرب است؛ نسلی که به دنبال پیشرفت کشور انقلابی ایران اسلامی در همه ابعاد است؛ نسلی که با یکدیگر متحد و همدل هستند و در برابر ظلم و ستم و زیادهخواهیهای قدرتهای پوشالی میایستند و ایثارگرانه عزت کشور را روزبهروز افزایش میدهند؛ نسلی که خود نیز به تربیت انقلابی عدهای دیگر همت میگمارند و این انقلاب اسلامی را به انقلاب حضرت مهدی(ع) متصل میکنند. انشاءا...
نقش کلیدی مدرسه در تربیت انقلابی دانشآموزان
پس از خانواده، آموزشوپرورش مهمترین و مؤثرترین نهاد در شکلدهی و تربیت انقلابی دانشآموزان است. رهبر انقلاب علاوه بر اینکه بارها اهمیت فراوان دستگاه آموزشوپرورش و به عبارت دقیقتر دستگاه آموزش و تربیت را گوشزد کردهاند، دربیانی دربارۀ اهمیت تربیت انقلابی دانشآموزان در مدرسه میفرمایند: «سنگر مبارزه با کفر و ظلم و استکبار جهانی و قلدری شیاطین سیاسی عالم، همین سنگر مدرسه و تعلیم و تربیت و فرهنگ است.» [1]
از این بیان روشن میشود که از میان عوامل دخیل در تربیت، مدرسه بهعنوان سنگری مهم در تعلیم و تربیت و به دلیل در اختیار داشتن طیف گستردهای از دانشآموزان، میتواند نقش عمیقی در تحقق تربیت انقلابی ایفا کند؛ اما وضعیت موجود مدارس درزمینۀتربیت انقلابی دانشآموزان نسبت به وضعیت مطلوب فاصلۀ زیادی دارد. اگرچه فعالیتهایی در این زمینه صورت گرفته، اما محدود است و وضعیت حاضر پذیرفتنی نیست. وضعیت موجود و سیستم آموزشی و تربیتی فعلی قادر به پاسخگویی نسبت به نیازهای انقلاب، نسل جوان انقلابی و آرمانهای انقلابی نیست؛ بدینجهت نیاز به ایجاد تحول در این زمینهداریم. مطرحشدن موضوع سند تحول بنیادین آموزشوپرورش نیز ناظر به همین موضوع است.
یکی از کارکردهای آموزشوپرورش انتقال فرهنگ است؛ بنابراین مدارس و سایر نهادهای تربیتی باید فرهنگ انقلاب، امام و اسلام را از نسل گذشته به نسل آینده منتقل کنند تا دانشآموزان امروز که آیندهسازان فردا هستند، بتوانند به حول و قوۀ الهی و با زحمات نهادهای تربیتی بهویژه مدارس با حفظ دستاوردهای انقلاب، آن را به انقلاب حضرت مهدی(ع) متصل کنند.
در این زمانه، دشمن با جنگ نرم، ناتو فرهنگی و شبیه خون فرهنگی، از طریق فضای مجازی و ماهواره وارد اتاقخواب یک نوجوان شده و اینیک جنگ تمامعیار کفر در مقابل اسلام و انقلاب است. تربیت انقلابی آنهم در مدارس تنها راهکاری است که باید در برابر این کارهای دشمن دنبال شود.
برای تربیت انقلابی دانشآموزان، راهکارها و پیشنهادهای علمی و عملی وجود دارد که با اهتمام به آنها میتوان گامهای مؤثری در جهت دستیابی به تربیت انقلابی دانشآموزان برداشت. حال که با مفهوم تربیت انقلابی و نقش بیبدیل مدرسه در این نوع از تربیت آشنا شدیم، شایسته است که به بیان راهکارهای تربیت انقلابی در مدارس بپردازیم تا با به کار بستن این راهکارها در مدارس بتوان نسلی انقلابی تربیت کرد.
راهکارهای تربیت انقلابی در مدارس بهطور اجمالی عبارتاند از:
- حمایت نظام آموزشوپرورش از ایجاد و تقویت روحیه انقلابی در مدارس؛
- تقویت محتوای انقلابی در کتب و متون درسی دانشآموزان؛
- روحیه انقلابی کادر مدارس؛
- هماهنگی مدرسه با اولیای دانشآموزان در امر تربیت انقلابی؛
- ایجاد و تقویت نهادهای انقلابی دانشآموزی در مدارس.
در بخش اولِ این یادداشت به تبیین نقش کلانترینِ این راهکارها یعنی نظام آموزشوپرورش میپردازیم.
حمایت نظام آموزشوپرورش از ایجاد و تقویت روحیۀ انقلابی در مدارس
بخش کلان و اثربخش در ایجاد و تقویت روحیۀ انقلابی در مدارس، نظام حاکمیتی بر مدارس درزمینۀ بودجه و برنامهریزیها در تربیت انقلابی است. متأسفانه موضوع تربیت در سطح کلان با غفلت همراه است به این نحو که یا جزء اولویتهای نظام تعریفنشده یا اینکه به مرحله اجرا نرسیده است.
در وهلۀ اول باید اهمیت بهنظام آموزشوپرورش جزء اولویتهای تصمیم گیران نظامِ حاکم مطرح شود، همانطور که به سایر نهادهای امنیتی به دلیل دفاع از مرزهای جغرافیایی کشور اهمیت داده میشود و باید بیشتر از وضعیت موجود به این نهاد اهمیت داده شود، به وزارت آموزشوپرورش هم باید به چشم نهاد آموزشدهنده و تربیتکنندۀ حافظان و ترویج کنندگان انقلاب نگاه شود؛ چنانکه رهبر انقلاب فرمودند: «همۀ دستگاهها در دولت، وظیفۀ پشتیبانى آموزشوپرورش را دارند.» [2]
با توجه به اهمیت و ضرورت تربیت انقلابیِ دانشآموزان در این شبیخون فرهنگی و جنگ نرمی که توسط دشمنان و مخالفان انقلاب اصیل اسلامی صورت گرفته و هرلحظه قویتر میشود، همه دستگاهها بهویژه دستگاه آموزشوپرورش باید بودجۀ مناسبی برای ایجاد و تقویت فرهنگ انقلابی در مدارس هزینه نمایند و مطمئن باشند که این هزینه نوعی سرمایهگذاری است نه از دست رفتن سرمایه؛ چراکه تربیت انقلابی دانشآموزان تضمینکننده آیندۀ انقلاب اسلامی است و دانشمندان، مدیران و تمدن سازان آینده همین دانشآموزان هستند؛ بنابراین بصیرت افزایی دانشآموزان که از مؤلفههای تربیت انقلابی است، باید سرلوحه برنامه مسئولان باشد. بصیرت به معنی شناخت لحظههاست و مختص زمان و مکان خاصی نیست و اگر در این خصوص دچار مشکل باشیم، ناخواسته به دشمن کمک خواهیم کرد.
در وهلۀ بعد خودِ نهاد آموزشوپرورش که به گفتۀ رهبر انقلاب «بزرگترین مجموعۀ حکمتی در نظام جمهوری اسلامی است» [3]، باید ایجاد و تقویت روحیه انقلابی در مدارس را جزو وظایف خود بداند و یک سلسله برنامههای هدفمند برای گسترش حداکثری این روحیه در دانشآموزان تعریف و تصویب نموده و آن را برای اجرا به مدارس ابلاغ نماید. درواقع باید بهجای فضای هیجانیِ دکتر و مهندس شدن، فضای خدمت و تربیت انقلابی در نظام آموزشوپرورش رواج یابد. البته این امر منوط به این است که نیروهای فعال در این نهاد عظیم آموزشوپرورش، نیروهایی جوان، متدین، انقلابی، بانشاط، پرانگیزه و مبتکر باشند و اولویت آنها در این نهاد، مسئلۀ اساسی یعنی تربیت انسانها باشد. همین روحیه انقلابی مسئولان است که میتواند عبور از این راه سخت و پر از موانع و دشمن را آسان نماید.
همچنین برای وصول به این مهم، باید بودجۀ مناسبی به مدارس تخصیص داده شود تا در قالبهای ابتکاری و با کمک خود دانشآموزان، تربیت انقلابی را در فضای مدرسه ایجاد و تقویت شود. در ضمن کادر مدارس ازجمله معلمان و مربیان پرورشی نیز باید نسبت به تربیت انقلابی دانشآموزان حساس بوده و در صورت کمبود بودجه یا برنامهریزی در این خصوص، از نظام انقلابی آموزشوپرورش درخواست نمایند تا با توجه به اهمیت و ضرورت این نوع از تربیت در مدارس و برای جامعه، هم بودجه مناسبی به تربیت انقلابی اختصاص داده شود و هم برنامهریزیهای گسترده دراینباره در سطح مدارس انجام گیرد تا در آیندهای نزدیک، نسلی داشته باشیم که باروحیه انقلابی به دنبال حفظ و حراست از دستاوردهای انقلاب و آرمانهای امام و رهبری و پیشرفت کشور انقلابی ایران اسلامی در همه ابعاد است.
لازم به تذکر است که این راهکاری کلان و در نظر اولیه، خارج از دسترس معلمان و کادر مدرسه است اما معلمان میتوانند با تبیین اهمیت و ضرورت تربیت انقلابی در مدارس برای مدیران و انتقال آن بهنظام آموزشوپرورش و نیز انجام فعالیتهایی در این راستا بهصورت آتش به اختیار و با طرحهای ابتکاری و ارائه این برنامهها و خروجیهای مفید و مؤثر آن در سطح گسترده، توجه نظام آموزشوپرورش و نهادهای بالادست آن را نسبت به تخصیص بودجه و برنامهریزی گسترده برای این امر جلب کرده و آنها را ترغیب و تشویق نمایند. (در یادداشتهای بعدی، فعالیتها و طرحهای ناظر به تحقق عینی تربیت انقلابی در مدارس برای معلمان ارائه میشود.)
در یادداشت بعدی به تبیین راهکار دوم یعنی تقویت محتوای انقلابی در کتب و متون درسی دانشآموزان که راهکاری مفید و بسیار مؤثر برای تربیت انقلابی دانشآموزان است، پرداخته میشود و نیز نقش و اثر ویژه معلمان انقلابی و گوشهای از فعالیتهای موجود در این زمینه بهعنوان نقشۀ راه نشان داده میشود. ذکر ایدههایی در این راستا برای معلمان بزرگوار به جهت رسیدن به وضعیت مطلوب درزمینۀ تربیت انقلابی دانشآموزان از اهداف و مقاصد یادداشت بعدی است.
پینوشتها:
[1] . (بیانات در مراسم بیعت معلمان و دانشآموزان، 23/6/1368)
[2] . (بیانات در دیدار معلمان و فرهنگیان سراسر کشور، 17/2/1393)
[3] . (بیانات در دیدار معلمان و فرهنگیان سراسر کشور، 17/2/1393)
